Ramón Sobrino Lorenzo – Ruza, mestre da arqueoloxía galega, nos 100 anos do seu nacemento.


Este ano celébrase o centenario do nacemento de don Ramón Sobrino Lorenzo Ruza (1915-1959), ante tal efeméride o noso colectivo non pode desaproveitar a oportunidade de renderlle unha merecida homenaxe a un dos grandes referentes no estudo da arte rupestre en Galicia, continuador do labor iniciado polo sei pai, Ramón Sobrino Buhigas, autor do famoso “Corpus Petroglyphorum Gallaeciae”, o primeiro gran inventario da arte rupestre do noso país.

20153133679_783e648591_k

Petróglifo da Pena Bicuda de Regoufe

Ramón Sobrino L. foi un home do Renacemento que alumeou as tenebrosas décadas da posguerra galega coa súa paixón por recuperar, divulgar e transmitir o legado que os nosos devanceiros nos deixaron nesas laxes cheas de gravados cuxo significado segue a ser na actualidade todo un misterio sen resolver e que cada día atrae a máis investigadores e afeccionados.

Panorámica da necrópole do Monte Piquiño

Panorámica da necrópole do Monte Piquiño

A súa vida profesional como mestre de debuxo na escola de Artes e Oficios “Mestre Mateo” e como aparellador municipal no Concello de Santiago vincularíao para sempre ás terras e xentes de Compostela. Non obstante, foi o estudo dos nosos xacementos arqueolóxicos, primordialmente dos petróglifos e xacementos megalíticos, o que o unirían sentimentalmente e para sempre á nosa comarca. Lembremos que Ramón Sobrino Lorenzo foi o descubridor ou divulgador de xacementos tan relevantes como o petróglifo do Castriño de Conxo, e o do Monte Pedroso en Santiago de Compostela, dos gravados de Oca en Ames ou dos petróglifos de Mallos, Outeiro do Corno ou da Pena Bicuda de Regoufe en Teo. Tamén no concello teense foi o primeiro en subliñar a relevancia dunha das áreas arqueolóxicas máis importantes da comarca, a necrópole megalítica do Monte Piquiño.

Croquis da Laxe da Estivada de Mallos

Esbozo da Laxe da Estivada de Mallos

Como arqueólogo foi comisario local das escavacións arqueolóxicas en Compostela e membro da Real Academia Galega polo que percorreu a pé as nosas vilas e pequenas aldeas para acceder ós xacementos arqueolóxicos acompañado de veciños e amigos que foi coñecendo durante o seu periplo vital. Óscar Lojo – Batalla Sampedro, alcalde republicano en Ames, Gustavo Varela Gutiérrez de Caviedes, catedrático de Ciencias Naturais no Instituto Cervantes e mestre na Universidade de Santiago de Compostela, Juan Pérez Millán, profesor e coengo-arquiveiro da catedral, Adolfo Calvo, practicante municipal de Teo, etc, son algúns exemplos deste abano de curiosos persoeiros da bisbarra compostelá que cómpre significar, pois foron eles os que en moitas ocasións achegaron a Sobrino Lorenzo a estas paraxes recónditas na busca dos antigos vestixios destes primeiros poboadores do noso país. Exercían como anfitrións, amigos, confidentes e mesmo guías nas expedicións que Ramón Sobrino Lorenzo repetía polos nosos montes sempre co seu equipo as costas, composto –como reflicten as vellas instantáneas- pola súa cámara Kodak Retina, un catalexe, o seu fotómetro, as cintas métricas, a carteira de cartafoles de coiro e os cadernos e lapis. Con estes aparellos logrou deixar testemuño perdurable destes novos xacementos que logo publicaría nos xornais e revistas científicas máis prestixiosas da época.

20346288371_0b6eda5ff9_k

Petróglifo do Outeiro do Corno

A súa meticulosidade e rigorosidade no estudo e análise dos xacementos contribuíu a mudar a visión da arqueoloxía galega para convertela nunha verdadeira disciplina científica. Mestre do debuxo arqueolóxico como os seus predecesores na Sociedade Arqueolóxica de Pontevedra (E.Campo, Castelao, Feijo Alfaya, E. Mayer, Souto Cuero…) logra nos seus deseños unha gran plasticidade sen esquecer a precisión na súa execución técnica, o que proporciona fermosas obras artísticas e incuestionables documentos científicos.

Ramón Sobrino Lorenzo participa do espírito renovador e multidisciplinar da Xeración Nós e representa certa continuidade co traballo, estilo e metodoloxía dos eruditos do Seminario de Estudos Galegos, institución erradicada polo fascismo. Como sinala outro dos grandes investigadores actuais neste eido, Antonio de la Peña:

“Sobrino Lorenzo, la figura más brillante en la historia de la investigación de los grabados rupestres galaicos […] alcanzó el nivel más alto […], su amplio dominio bibliográfico (herdanza do seu pai), su profundo conocimiento del terreno en el que se movía – no en vano conocía de primera mano la práctica totalidad de los complejos rupestres conocidos entonces – y su aparente alejamiento de condicionamientos ideológicos, dan a su obra una extraordinaria coherencia”

O desaparecido petrógifo do Agro da Cacharroa

O desaparecido petróglifo do Agro da Cacharroa

20310466075_ee971ff8d5_k

Laxe da Estibada de Mallos

O seu legado, conservado grazas ó inestimable labor do mestre e investigador, Ángel Núñez Sobrino, constitúe un verdadeiro tesouro documental que aínda non foi debidamente tratado e valorado. Preto de 2.500 documentos gráficos e documentais entre negativos, positivos, debuxos e anotacións nas súas axendas persoais constitúen un fito de referencia fundamental para abordar o estudo do megalitismo e do chamado “Grupo Galaico de Arte Rupestre” en Galicia en xeral e na nosa comarca en particular.

Nestas últimas semanas o noso colectivo tivo o privilexio de achegarse por primeira vez a unha pequena parte deste fondo grazas a amabilidade e facilidades dadas por Ángel Núñez Sobrino, feito que dificilmente poderemos agradecer.

A análise de todo este material xerou de inmediato novas liñas de investigación para o futuro, como o estudo da evolución da paisaxe destas paraxes durante a segunda metade do século XX, facilitounos novos indicios para tentar localizar xacementos arestora en paradoiro descoñecido (Liñaredo, Labanquiños ou Troitosende en Ames ou o petróglifo do Agro da Cacharroa en Teo), permitiunos comparar o estado actual destes bens arqueolóxicos coa súa situación hai máis de medio século, certificar grazas as súas fotografías de que xa era coñecedor de moitas estacións de arte rupestre que pensabamos que foran descubertas nos últimos anos como o petróglifo do Outeiro do Corno en Regoufe (Teo) ou o Petróglifo de Monte Grande en Piñeiro (Ames).

Son tamén materiais fundamentais para continuar coa nosa misión principal, a divulgación. Documentos que debidamente seleccionados e tratados enriquecerán calquera actividade sobre o patrimonio cultural na nosa comarca, proporcionarán novos recursos para a elaboración de materiais pedagóxicos e mellorarán a posta en valor dos nosos bens patrimoniais.

Petróglifo da Pedra Bicuda de Regoufe

Petróglifo da Pena Bicuda de Regoufe

Para render esta pequena homenaxe co gallo do centenario do seu nacemento proxectaremos, durante a charla previa á visita nocturna ós petróglifos teense dos días 19 e 26 de setembro organizada en colaboración co Concello de Teo, unha escolma destas imaxes inéditas do arquivo Sobrino – Nuñez do patrimonio teense e da comarca datadas a finais dos anos corenta e na década dos cincuenta. Tamén contaremos coa presenza de Ángel Núñez que nos falará do seu labor como custodio e divulgador deste interesante arquivo familiar.

E todo nun inmellorable escenario como é a Casa Grande de Cornide, cuxos propietarios e actuais xestores mantiveron con acerto a esencia da vella residencia de matices indianos do que foi o seu propietario o libreiro republicano Manuel Tarrio Meldi, que para salvar a vida tivo que abandonar o seu fogar e regresar a Arxentina despois do golpe de estado franquista. Tras máis de corenta anos a vivenda foi reformada en 1976 polos seus actuais propietarios que decidiron abrir en 1992 un dos primeiros aloxamentos de turismo rural da comarca, labor continuado polo actual xerente, Carlos Feal.

Podedes visualizar aquí o tríptico que elaboramos para a ocasión: http://www.calameo.com/read/002506678da246c9f0fd1

Todas as imaxes utilizadas nesta entrada forman parte do fondo “Ángel Núñez Sobrino , orixe: Ramón Sobrino Lorenzo – Ruza (1915-1959)” do Arquivo Municipal de Teo.  O Colectivo A Rula actuou como intermediario nesta importante achega documental ó Concello de Teo

BIBLIOGRAFÍA:

II andaina ós petróglifos de Teo.


20512942344_2afc5b19b1_kUnha vez máis presentamos da man do Concello de Teo a segunda andaina nocturna para que coñezades algún dos petróglifos teenses máis interesantes.

Trátase dunha nova edición das xornadas que organizamos xa hai dous anos nas que despois dunha charla introdutoria nas instalacións da Casa Grande de Cornide sobre a arte rupestre prehistórica na comarca e sobre o percorrido da ruta, visitaremos as dúas estacións do Río Angueira (Cornide – Calo) e as 3 do Outeiro do Corno (Regoufe – Luou).

Pero nesta nova edición quixemos engadir algunhas novidades e sorpresas. Entre elas faremos unha pequena homenaxe a Ramón Sobrino Lorenzo- Ruza, co gallo do 100 aniversario do seu nacemento e tamén aproveitaremos para celebrar o 3º aniversario do Colectivo, polo que sortearemos entre os asistentes varias camisolas co noso “Manolo”, o cerviño futbolista do Petróglifo do Pinal 1 (Villestro – Compostela).

Podédesvos anotar de balde no Departamento de Cultura do Concello de Teo, lembrade que son 70 prazas para cada xeira por rigoroso orde de inscrición e que xa comezou onte. Comunicarvos, por último, que todos os que queirades aloxarvos na fermosa casa indiana da Casa Grande de Cornide e asistades a ruta contaredes con prezos especiais.

Podedes consultar a ruta no noso wikiloc: Ruta da 1ª Andaina nocturna ós petróglifos teenses.

Esperámosvos…..

Camiseta Rula

Obradoiro de Iniciación á fotografía de Petróglifos no PAAR de Campo Lameiro


O vindeiro sábado 12 de setembro achegarémonos ata o Parque de arte rupestre de Campo Lameiro. Os xestores do centro convidáronnos a falar  sobre a fotografía dos petróglifos e nos, como non, aceptamos gustosos o convite.

O obxectivo que nos marcamos é o de proporcionar aos asistentes os coñecementos básicos para introducirse no fotografado da nosa arte rupestre, tanto ca finalidade do rexistro de novas laxes e/ou motivos como co obxectivo dunha reprodución máis ou menos artística das insculturas. Para iso, despois dunha breve introdución á historia e actualidade da fotografía de petróglifos, repasada a equipa necesaria para introducirse e as distintas opcións de fotografado e iluminación procederemos a realización de sesións prácticas de fotografado nalgunhas das laxes máis destacadas do PAAR.

Pero que mellor que un exemplo para facernos entender. Nesta ocasión escollemos un detalle de unha das laxes menos coñecidas das incluídas no Parque de arte rupestre de Campo Lameiro, o Chan da Isca:

“Exemplo dos perigos e virtudes da fotografía de petróglifos con luz rasante artificial”.

As seguintes fotografías foron realizadas con un flash. A diferenza entre elas reside únicamente na colocación da fonte fixa de iluminación, o flash. Se analizasemos a primeira fotografía poderíamos estar a pensar nunha posible cópula entre dous cervos cunhas siluetas arqueadas que se confunden. Se analizamos a segunda fotografía observamos algunha liña recta que non logramos asociar e unhas posibles patas do tren dianteiro do cervo con silueta arqueada. Na terceira imaxe observamos un cervo cun gran corpo rectangular e dúas liñas conformando un cuarto de círculo tralo tren das patas dianteiras.

Analizando as tres imaxes decatámonos que estamos diante da superposición de dous cervos de caracterísiticas tipolóxicas moi dispares que, iso sí, comparten entre sí a cabeza e o colo. O situar a fonte de iluminación en diferentes posicións conseguimos aislar os motivos insculturados en dous momentos temporais diferentes.

Chan de Iscas. Detalle fotografado con diferentes iluminacións.

Chan de Iscas. Detalle fotografado con diferentes iluminacións.

De este e outros temas falaremos…